Пінск

Ад MYMO — пара крокаў да помніка палешуку (той жа дом №2 па вуліцы Леніна, дзе абедалі). Бронзавы мужычок горда заяўляе: «Па-першае, я з Пiнска…» — і па-гаспадарску загінае пальцы. З'явіўся помнік у верасні 2017 года — жартаўлівы і адначасова паважлівы сімвал карэннага жыхара тутэйшых балоцістых краёў.

‹›

Далей — кароткі кідок на захад, да плошчы Леніна і трохпавярховаму будынку Езуіцкага калегіума (XVII стагоддзе) — найстарэйшай мураванай пабудовы Пінска. Калісьці гэта быў ледзь не самы багаты езуіцкі манастыр на беларускіх землях, з уласным тэатрам і аптэкай, а побач стаяў касцёл Святога Станіслава — самы высокі храм ва ўсім Вялікім Княстве Літоўскім. Касцёл узарвалі савецкія ўлады ў XX стагоддзі, а калегіум ацалеў у многім выпадкова: у яго сценах ужо сядзелі патрэбныя савецкай уладзе ўстановы, і зносіць было не з рукі.

Сёння ў тым жа будынку — Музей беларускага Палесся: сярод экспанатаў — «Мора» Айвазоўскага памерам прыкладна 1,5×2,5 метра. Уваход у музей 6 рублёў.

‹›

Ад калегіума да вады — пара хвілін хады: спускаемся да набярэжнай. З моста цераз Піну адкрываецца найлепшы від на калегіум, які мы толькі што пакінулі, — варта падняцца і азірнуцца назад. Крыху ў баку — мясцовая дзіўнасць: гаражны кааператыў, дзе замест машын захоўваюць лодкі.

Побач, ля самай вады, — цеплаход: двухпавярховы яркі-блакітны домік, галоўны сімвал партовага Пінска. Падобных драўляных рачных вакзалаў у Беларусі засталося ўсяго пяць — тут, у Гомелі, Брэсце, Магілёве, Рэчыцы і Тураве. Сам будынак цяпер зачынены, а цеплаход — на рэканструкцыі, так што адправіцца на ім у прагулку па вадзе не атрымаецца (падрабязней — далей па маршруце).

‹›

Ад вады паднімаемся назад у цэнтр, на паралельную вуліцу Коржа, — да шахматна-шашачнага клуба (дом 2) з самай пікантнай гісторыяй на маршруце: калісьці тут працаваў адзін з самых вядомых у горадзе публічных дамоў — паводле даведніка 1932 года, самы папулярны з пяці падобных устаноў Пінска. У вайну ім карысталіся нямецкія акупанты, а пасля — вакол будынка хадзілі чуткі пра праклён, ён абветшаў, і ў 1983 годзе яго знеслі і адбудавалі нанова адзін у адзін: з таго часу тут чыста інтэлектуальныя гульні, шахматы і шашкі.

Ад шахматнага клуба паварочваем на саму вуліцу Леніна і ідзём уздоўж яе строга на ўсход — гэта галоўная лінія маршруту з самымі нарадна аздобленымі фасадамі старога горада. Першым па дарозе — Францысканскі касцёл (дом 18). Унутры — залачоная разьба, фрэскі і барочная драўляная скульптура: разны амбон з сямідзесяццю з лішкам пазалочанымі фігурамі, паводле адной з версій выразаны з цэльнага бервяна, і знакамітая «Пінская мадонна» пэндзля Альфрэда Ромера — на ёй Багародзіца паказана як простая пінская яўрэйская дзяўчына. Тут жа найстарэйшы з дзеючых і другі па велічыні орган у Беларусі — час ад часу ў касцёле праходзіць міжнародны фестываль арганнай музыкі. А званіца (1817 год, архітэктар Камінскі, пазней надбудаваная акадэмікам Іванам Жолтоўскім) злёгку нахіленая — пінская «пізанская вежа».

‹›

Далей — найстарэйшая на Палессі Пінская гімназія (дом 39): адкрылася 1 жніўня 1858 года на месцы дваранскага вучылішча 1852–1853 гадоў. Сярод яе выпускнікоў — хімік Хаім Вейцман, будучы першы прэзідэнт Ізраіля, і архітэктар Іван Жолтоўскі (той самы, што пазней надбудоўваў званіцу касцёла насупраць). Праз дарогу — чырвонацагляны дом Орды (дом 38): пабудаваны ў сярэдзіне XIX стагоддзя ў класічным стылі для Леанціны, нявесткі мастака і падарожніка Напалеона Орды, а ў канцы стагоддзя перабудаваны і пашыраны ўжо ў эклектычным духу. Замыкае гэту частку вуліцы палац Бутрымовічаў (дом 44) — першы жылы будынак з каменя ва ўсім горадзе, за што яго празвалі «Пінскім Мурам». Пабудаваў яго ў канцы XVIII стагоддзя гарадскі суддзя Матэвуш Бутрымовіч — родны дзед таго самага Напалеона Орды. Будынак паспеў пабыць рэзідэнцыяй каталіцкага біскупа, друкарняй, кінатэатрам і Домам піянераў, а ў вайну быў разрабаваны; сёння тут праводзяць вяселлі, а экскурсіі — з серады па нядзелю, 9:00–13:00, 3,5 BYN.

‹›

Ад палаца паварочваем на поўнач, у кампактны кластар з чатырох месцаў — усе ў межах пяці хвілін хады адно ад аднаго. Спачатку — старая сінагога (вул. Іркуцка-Пінскай дывізіі, 12) — былы малітоўны дом рабінаў Перловых (Карлінскіх), нашчадкаў заснавальніка карлінскай абшчыны хасідаў Аарона Перлова. Да 1901 года будынак быў драўляным, пасля пажару ў пачатку XX стагоддзя яго адбудавалі ў цэгле; у 1920–30-х участкам і домам валодаў рабін Сроэль Перлоў, а ў 1927 годзе рамонт будынка правёў рабін Абрам Элімелех Перлоў. У сакавіку 1941 года тут прайшоў нелегальны з'езд рабінаў Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны. Пасля вайны будынак закрылі і ператварылі ў жыллё, абшчыне яго вярнулі толькі ў 1993-м — сёння гэта адна з нямногіх дзеючых сінагог Беларусі.

Далей — барочная царква Святой Варвары (вул. Савецкая, 34), яна ж былы касцёл бернардзінцаў: мужчынскі кляштар тут заклаў у 1712 годзе гетман Міхал Вішнявецкі, а цяперашні мураваны будынак — невялікі аднанефавы храм без вежы — пабудавалі ў 1786-м на сродкі брэсцкага гараднічага Грабоўскага. Пасля паўстання 1830–31 гадоў кляштар закрылі, касцёл перарабілі пад праваслаўнае набажэнства (замянілі дах, дадалі цыбулепадобную галоўку), а ў 1858–1875 гадах у прылеглым кляштарным корпусе размясцілася жаночы Варварынскі манастыр — адсюль і цяперашняе імя царквы. Унутры захавалася манахромны роспіс грызай у духу ранняга класіцызму, іконы ў беларускім стылі і візантыйскі вобраз Багародзіцы «Адзігітрыя» XVI стагоддзя, а памятная таблічка нагадвае, што ў 1913 годзе тут вянчаўся класік беларускай літаратуры Якуб Колас з Марыяй Каменскай.

Затым — касцёл Карла Баромея на вуліцы Кірава, 37: спачатку драўляны, перабудаваны ў камені ў 1782 годзе, з тоўстымі сценамі, абарончай вежай і падземнымі хадамі — улетку будынак амаль поўнасцю хаваецца ў зеляніне. У 1960-х касцёл закрылі, а ў 1992-м адкрылі нанова ўжо як канцэртная зала камернай музыкі, з амерыканскім электраорганам «Apollon» — недзеючы храм цяпер, па суботах і нядзелях зала зачынена. І тут жа побач, на Іркуцка-Пінскай дывізіі, 23, — яшчэ адзін цудам ацалелы драўляны дом у стылі канструктывізму. Гэта самая паўночная кропка маршруту — далей літаральна пара крокаў па той жа вуліцы Кірава, да ўніверсітэта.

‹›

З Кірава — літаральна пара крокаў да дома 34: тут корпус Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта. Універсітэт зусім малады паводле мясцовых меркаў: яго стварылі ўказам прэзідэнта ў 2006 годзе на базе пінскага філіяла Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта і пінскага банкаўскага каледжа. Сёння тут пяць факультэтаў — ад эканомікі і інжынерыі да біятэхналогій і арганізацыі здаровага ладу жыцця, незвычайнае спалучэнне для рэгіянальнага ВНУ.

Ад універсітэта — прамая дарога назад, да вады: маршрут вяртаецца на набярэжную — туды, дзе зліваюцца Піна і Прыпяць. Прагуляйцеся па набярэжнай. Афіцыйнага цеплахода «Пінск» цяпер няма — судна на рэканструкцыі, і ніякага расклада па факце не дзейнічае. Але пакатацца па вадзе ўсё роўна можна: ля прычала і лодачнага кааператыва звычайна знойдуцца мужчыны з маторкамі, якія катаюць усіх жадаючых, — проста трэба дамаўляцца на месцы, ужывую.

‹›