Пінск

Ад MYMO — пара крокаў да помніка палешуку (той жа дом №2 па вуліцы Леніна, дзе абедалі). Бронзавы мужычок ганарліва заяўляе: «Па-першае, я з Пiнска…» — і па-гаспадарску загінае пальцы. З'явіўся помнік у верасні 2017 года — жартаўлівы і адначасова паважлівы сімвал карэннага жыхара тутэйшых балоцістых краёў.

Далей — кароткі кідок на захад, да плошчы Леніна і трохпавярховаму будынку езуіцкага калегіума (XVII стагоддзе) — найстарэйшай каменнай пабудовы Пінска. Калісьці гэта быў адзін з самых багатых езуіцкіх манастыроў на беларускіх землях, з уласным тэатрам і аптэкай, а побач стаяў касцёл Святога Станіслава — самы высокі храм ва ўсім Вялікім Княстве Літоўскім. Касцёл узарвалі савецкія ўлады ў XX стагоддзі, а калегіум ацалеў у многім выпадкова: у яго сценах ужо сядзелі патрэбныя савецкай уладзе ўстановы, і зносіць было не з рукі.

Сёння ў гэтым жа будынку — Музей Беларускага Палесся (10:00–18:00, выхадныя — панядзелак і аўторак): сярод экспанатаў — «Мора» Айвазоўскага памерам прыкладна 1,5×2,5 метра, так далёка ад любога сапраўднага мора. Уваход 2 BYN студэнтам, 4 BYN астатнім.

Ад плошчы разварочваемся і ідзём назад на ўсход, міма ўжо знаёмага дома №2 — але далей маршрут ідзе на паралельную вуліцу Каржа, да шахматна-шашачнага клуба (дом 2) з самай пікантнай гісторыяй на маршруце: калісьці ў гэтым доме «прадавалі каханне» — паводле даведніка 1932 года, гэта была самая папулярная ўстанова такога кшталту з пяці ў горадзе. У вайну домам карысталіся нямецкія акупанты, а пасля — вакол яго хадзілі чуткі пра праклён, будынак заняпаў, і ў 1983 годзе яго знеслі і адбудавалі нанова адзін да аднаго: з таго часу тут чыста інтэлектуальныя гульні, шахматы і шашкі.

Ад шахматнага клуба паварочваем на саму вуліцу Леніна і ідзём уздоўж яе строга на ўсход — гэта галоўная лінія маршруту з самымі прыгожымі фасадамі старога горада. Першым па дарозе — Францысканскі касцёл (дом 18). Прыход тут заснавалі яшчэ ў 1396 годзе, тады драўляны; цяперашні каменны будынак адбудавалі ў 1730-м — адзін з усяго трох храмаў Беларусі з ганаровым тытулам basilica minor. Унутры — залачоная разьба, фрэскі і барочная драўляная скульптура: разьблены амбон з сямідзесяццю з лішкам пазалочанымі фігурамі, паводле адной з версій выразаны з цэльнага бервяна, і знакамітая «Пінская мадонна» пэндзля Альфрэда Ромера — на ёй Багародзіца намалявана як простая пінская яўрэйская дзяўчына. Тут жа найстарэйшы з дзеючых і другі па велічыні арган у Беларусі — час ад часу ў касцёле праходзіць міжнародны фестываль арганнай музыкі. А званіца (1817 год, архітэктар Камінскі, пазней надбудаваная акадэмікам Іванам Жолтоўскім) крыху нахіленая — пінская «пізанская вежа».

Далей — найстарэйшая на Палессі Пінская гімназія (дом 39): адкрылася 1 жніўня 1858 года на месцы дваранскага вучылішча 1852–1853 гадоў. Сярод яе выпускнікоў — хімік Хаім Вейцман, будучы першы прэзідэнт Ізраіля, і архітэктар Іван Жолтоўскі (той самы, што пазней надбудоўваў званіцу касцёла насупраць). Праз дарогу — чырвоны цагляны дом Орды (дом 38): пабудаваны ў сярэдзіне XIX стагоддзя ў класічным стылі для Леанціны, нявесткі мастака і падарожніка Напалеона Орды, а ў канцы стагоддзя перабудаваны і пашыраны ўжо ў эклектычным духу. Замыкае гэтую частку вуліцы Палац Бутрымовічаў (дом 44) — першы жылы будынак з каменю ва ўсім горадзе, за што яго празвалі «Пінскім Мурам». Пабудаваў яго ў канцы XVIII стагоддзя гарадскі суддзя Матэвуш Бутрымовіч — родны дзед таго самага Напалеона Орды. Будынак паспеў пабыць рэзідэнцыяй каталіцкага біскупа, друкарняй, кінатэатрам і Домам піянераў, а ў вайну быў разрабаваны; сёння тут праводзяць вяселлі, а экскурсіі — з серады па нядзелю, 9:00–13:00, 3,5 BYN.

Ад палаца маршрут паварочвае на поўнач, у кампактны кластар з чатырох месцаў — усе ў межах пяці хвілін хады адно ад аднаго. Спачатку — старая сінагога (вул. Іркуцка-Пінскай дывізіі, 12) — былы малітоўны дом рабінаў Перловых (Карлінскіх), нашчадкаў заснавальніка карлінскай абшчыны хасідаў Аарона Перлова. Да 1901 года будынак быў драўляны, пасля пажару ў пачатку XX стагоддзя яго адбудавалі з цэглы; у 1920–30-х участкам і домам валодаў рабін Сроэль Перлоў, а ў 1927 годзе рамонт будынка правёў рабін Абрам Элімелех Перлоў. У сакавіку 1941 года тут прайшоў нелегальны з'езд рабінаў Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны. Пасля вайны будынак закрылі і ператварылі ў жыллё, абшчыне яго вярнулі толькі ў 1993-м — сёння гэта адна з нямногіх дзеючых сінагог Беларусі.

Далей — барочная царква Святой Барбары (Савецкая вуліца, 34), яна ж былы касцёл бернардзінцаў: мужчынскі манастыр тут заклаў у 1712 годзе гетман Міхал Вішнявецкі, а цяперашні каменны будынак — невялікі аднанефавы храм без вежы — пабудавалі ў 1786-м коштам брэсцкага гараднічага Грабоўскага. Пасля паўстання 1830–31 гадоў манастыр закрылі, касцёл перарабілі пад праваслаўнае набажэнства (замянілі дах, дадалі цыбулепадобную галоўку), а ў 1858–1875 гадах у прылеглым манастырскім корпусе размясціўся жаночы Варварынскі манастыр — адсюль і цяперашняе імя царквы. Унутры захавалася манахромны роспіс у стылі «грызайль» у духу ранняга класіцызму, іконы ў беларускім стылі і візантыйскі вобраз Багародзіцы «Адзігітрыя» XVI стагоддзя, а памятная шыльда нагадвае, што ў 1913 годзе тут вянчаўся класік беларускай літаратуры Якуб Колас з Марыяй Каменскай.

Затым — касцёл Карла Баромея на вуліцы Кірава, 37: спачатку драўляны, перабудаваны ў камені ў 1782 годзе, з тоўстымі сценамі, абарончай вежай і падземнымі хадамі — летам будынак амаль поўнасцю хаваецца ў зеляніне. У 1960-х касцёл закрылі, а ў 1992-м адкрылі нанова ўжо як канцэртную залу камернай музыкі, з амерыканскім электраорганам «Apollon». І тут жа побач, на Іркуцка-Пінскай дывізіі, 23, — яшчэ адзін цудам ацалелы драўляны дом у стылі канструктывізму. Гэта самая паўночная кропка маршруту — далей паварот да ракі.

Ад Кірава — самы доўгі пераход маршруту, па дыяганалі праз цэнтр уніз, да вады, — на набярэжную імя Дняпроўскай флатыліі, цяністую ліпавую алею на месцы зліцця Піны і Прыпяці. Найлепшы выгляд на езуіцкі калегіум, які мы бачылі на самым пачатку, адкрываецца менавіта адсюль — з аглядальнай пляцоўкі суседняга моста цераз Піну. Варта падняцца і азірнуцца назад. Крыху ўбаку — мясцовае дзівацтва: гаражны кааператыў, дзе замест машын захоўваюць лодкі.

Кульмінацыя шпацыру — гадзіна на вадзе. Рачны вакзал — двухпавярховы ярка-блакітны дамок проста на вадзе, галоўны сімвал партовага Пінска. Падобных драўляных рачных вакзалаў у Беларусі засталося ўсяго пяць — тут, у Гомелі, Брэсце, Магілёве, Рэчыцы і Тураве. Побач з прычалам прышвартаваны гастрабар «Маяк» — сапраўдная субмарына са стравамі з морапрадуктаў.

Цеплаход «Пінск» адпраўляецца ад прычала кожную гадзіну з 10:00 да 21:00, білет 5 BYN — лепш падгадаць да рэйса ў 14:35 або 15:00. Расклад на дзень паездкі варта ўдакладніць па тэлефоне 8(044) 771-92-44. І раз ужо маршрут пачынаўся з «мора» Айвазоўскага ў музеі — забаўна, што сапраўдная вада тут за пару сотняў метраў ад той карціны.

Ад вакзала — на захад уздоўж вады, да вуліцы Горкага, 33, дзе стаіць, бадай, самы нечаканы будынак маршруту: царква Уваскрасення Словушчага, яна ж «паўцарква-паўкінатэатр». Спачатку тут быў дамініканскі касцёл, потым — праваслаўны сабор Святога Феадора Тырона; у 1950-х савецкая ўлада знесла храм і пабудавала на яго месцы дзіцячы кінатэатр «Дружба» — адзін з больш як сотні аднолькавых кінатэатраў з такой назвай па ўсім СССР. Пасля перабудовы будынак вярнулі вернікам.

Далей маршрут ідзе на захад, за межы шчыльнага гістарычнага цэнтра, — да яшчэ двух драўляных дамоў у стылі канструктывізму. Першы — на Дзяржынскага, 30. Другі — на Нарушэвіча, 8, у тым жа раёне (дакладных каардынат для яго няма ў адкрытых картах, але вуліца ў пары хвілін хады ад Дзяржынскага). Абодва цудам ацалелі, перажыўшы дзесяцігоддзі і войны; калі будзе час — варта завярнуць і на другарадныя вуліцы кшталту Зялёнай, там адчуванне «як у бабулі ў вёсцы» ўзмацняецца шматкроць. Гэта апошняя кропка пешай часткі маршруту.